cijfers over de religieuze stand van zaken kan je net zo adequaat opleuken als zondagse kerkdiensten

Hoe religieus Nederland nog is’, was de kop boven een twee bladzijden vullend artikel in Trouw naar aanleiding van CBS-statistieken die becijferen dat er voor het eerst in Nederland minder religieuzen dan niet-religieuzen zijn. Een leuk weetje, maar wat mij betreft geen nieuws. Ook leuk is, hoe reli-variologen (antropologen, theologen, missiologen, godsdienstpsychologen, kortom religieuze wetenschappers van allerlei ‘logisch’ pluimage) religie proberen te definiëren. En nog leuker is dan, dat hoe verder je het begrip ‘religie’ oprekt, des te meer religieuze mensen er zijn. Meer dan de CBS-cijfers doen vermoeden. Ergo, cijfers over de religieuze stand van zaken in Nederland kan je net zo adequaat opleuken als zondagse kerkdiensten, zonder dat het iets toevoegt. Tevreden glimlachend sukkelen we weer in slaap als kerkgangers onder de preek van een opgeleukte eredienst. Want de reli-variologen hangen godzijdank (om welke god maakt niet uit) de slingers nog op. We hoeven om feest te vieren alleen maar religie opnieuw te definiëren.

zo lauw is het dus

Opnieuw Godzijdank – maar dan die van Stefan Paas – is er een theologische benadering. We moeten religie niet veel verder oprekken dan de kerkelijke muren. Alles wat daarbuiten aan religiositeit valt waar te nemen is even sterk verdund als een slokje avondmaalswijn aangelengd met de zes vaten water à honderd liter uit een bekend (?) bijbelverhaal. Daarmee leuk ik zelf de essentie op van wat de hoogleraar missiologie Paas zegt in het verlengde van de CBS-cijfers en het oprekken van het begrip ‘religie’. Maar leuk is het helemaal niet. Tenzij we ‘leuk’ weer definiëren naar zijn oorspronkelijke betekenis. Want dan moeten we zeggen: zo lauw is het dus. En zo onverschillig laat religie ons. ‘Leuk’ teruggebracht naar z’n oorspronkelijk betekenis leert ons dat opleuken van cijfers, begrippen en erediensten dus niet werkt. Het is als het water dat Johannes heet vanaf de terrassen van Hierapolis naar Laodicea zag stromen, alwaar het lauw geworden was en niet te drinken. 

neem en lees

Dat gebeurt met ‘religie’ als je de term oprekt of opleukt. Als bijbellezen vervangen wordt door yoga, en het luisteren naar de bijbelverhalen, zoals bijvoorbeeld naar dat verhaal over de Egyptische paarden en ruiters die zich in de Rode Zee stortten, vervangen wordt door paardrijden, veilig langs de vloedlijn der zee.  Met Paas ben ik het eens om religie niet zover op te rekken. Maar ik wil nog een stapje verder gaan. Zover als de oorspronkelijke betekenis van ‘religie’. In het etymologisch woordenboek van van Dale – voorwaar toch een autoriteit op het gebied van de Nederlandse taal – lees ik dat religie, naar de definitie van de bekende Romeinse redenaar Cicero, afgeleid zou zijn van re (terug) legere (lezen), het herlezen, het opnieuw overwegen. Als ik wat verder zoek, via internet, kom ik nog enkele definities tegen. De vroeg-christelijke schrijver Lactantius definieert religie als opnieuw binden, afgeleid van re-ligare. En dan is er nog de definitie van kerkvader Augustinus. Hij meent dat religie afgeleid is van re-eligere, het opnieuw verkiezen. Aansluitend bij de laatste hoor ik de woorden weer die hij hoorde voordat hij tot geloof kwam. Tolle lege! Neem en lees! De Afrikaanse kerkvader zou deze woorden ‘tolle lege’ uit de mond van zingende kinderen verstaan hebben als opdracht om de heilige Schrift, de bijbel, ter hand te nemen en die te gaan lezen. En dat deed hij en kwam toen na een lange geestelijke worsteling tot geloof. klik en lees

Zou het kunnen zijn, denk ik bang te moede, dat religie in Nederland er nog slechter voorstaat dan het CBS koudweg aantoont en dan Paas nog enigszins oprekt tot net buiten de kerkmuren? Wie verkiest (Augustinus) vandaag de dag nog de heilige Schrift, om die op te pakken en te lezen, en te herlezen (Cicero), om zich opnieuw te verbinden (Lactantius) met God? 

misschien gebeurt er weer een Kana-wonder

Eind 2016 gaven CBS-cijfers aan dat één op de zes Nederlanders weleens een religieuze dienst bezoekt. Als we het religieus-zijn naar dat cijfer meten, dan komen we niet verder dan nauwelijks zestien procent van de Nederlandse bevolking en in de buurt van de benadering van Paas. Zestien procent, één op de zes! Misschien moeten we terug naar ‘de verhalen’. Naar de opdrogende bron (volgens religieonderzoeker Miranda Klaver) van verhalen en symboliek waar ook niet kerkelijke mensen nog (!) uit putten. Naar het verhaal van God met mensen. Tolle lege. Neem de bijbel en lees. En tolle re-lege. Neem de bijbel en lees opnieuw. En verbind je weer (religare) met de God die allang voor jou gekozen heeft en die zijn verkiezing blijft bevestigen (re-eligere). Verstaan naar die religie kan het dan zomaar gebeuren! Dat pakweg zeshonderd liter water zich herinnert dat er nog één slokje wijn in aanwezig is. Ja, misschien gebeurt er dan weer een Kana-wonder in ons verwaterd religieus Nederland.   

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s